MIKROBAROGRAF

MIKROBAROGRAF (mikro… va barograf) — atmosfera bosimining oz-ozdan va tez-tez oʻzgarishini katta aniqlik bilan avtomatik qayd qilib boradigan asbob. M. da membrana (aneroid) li qutichalar bloki sezgir element boʻlib xizmat qiladi. Qutichalar bloki issiqlikdan yaxshilab izolyatsiyalangan mitti barokameraga joylashtirilgan. Qutichalar ichidagi havo atmosfera bilan uzluksiz ulangan boʻladi. Aneroid bloki tashqi havo bilan qutichalar ichidagi havo … Читать далее

MIKROSEYSMALAR

MIKROSEYSMALAR (mikro… va seismos — tebranish, zilzila) — atmosfera bosimining oʻzgarishi va b. sabablar tufayli Yer sirtining sinusoida shaklda juda kichik oʻzgaruvchan amplituda bilan tebranishi. Mikroseysmalar tabiiy va sunʼiy, davriy va davriy boʻlmagan tebranishlardan iborat. Tabiiy Mikroseysmalarga dengiz, okean, dare suvlarining chayqalishi, atmosfera bosimining oʻzgarishi, kuchli shamol, doʻl, sel, toshqin va b. sabab bulishi mumkin. … Читать далее

MEZOSFERA

MEZOSFERA (mezo… yun. sphaira — shar) — stratosfera ustida joylashgan, qalinligi 50 km dan 80 — 85 km gacha balandlikdagi atmosfera qatlami. Mezosferadan yukrrida ionosfera boshlanadi. Mezosferaning quyi qismidagi t-ra 0° atrofida boʻlsa, yuqori qismida 90° gacha yetadi (q. Atmosfera). Пост Навигацияси

MILLIBAR

MILLIBAR (milli… va bar) — bosimning tizimga kirmagan birligi. 10~3 barta teng; mbar bilan belgilanadi. Meteorologiyada — atmosfera bosimini oʻlchashda ishlatiladi. 1 mbar = 102 N/ m2 = 0,986923-10 3 atm = 0,75006 mm sim. ust. Xalqaro birliklar shizimi SI da gektopaskal (Pa) ga teng. Пост Навигацияси

MASS-SPEKTROSKOPIYA

MASS-SPEKTROSKOPIYA, mass spektrometriya — modda tarkibidagi atom va molekulalar spektri boʻyicha ularning massasini tekshirish usullari. Atom va molekulalari ionlashgan har bir modda t/ye nisbat bilan bir-biridan farq qiladi, bu nisbat (bunda t — massa, ye — ion zaryadi) mass-spektrometrlar b-n oʻlchanadi. Olingan spektrga koʻra, modda massasi va jism tarkibidagi boshqa moddalar mikdori topiladi. M.s. tatbikiy … Читать далее

METALLAR

METALLAR (yun. metalleuo — qaziyman, yerdan qazib olaman) — oddiy sharoitda yuqori elektr oʻtkazuvchanligi, issiq oʻtkazuvchanligi, elektr oʻtkazuvchanligi, elektr magnit toʻlqinlarini yaxshi qaytarishi, plastikligi kabi oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlgan oddiy moddalar. Metallar qattiq holatda kristall tuzilishda boʻladi. Bugʻ holatida esa bir atomlidir. Metallarning oksidlari suv bilan birikkanida koʻpincha gidroksidlar (asoslar) ga aylanadi. Metallar elektron … Читать далее

METEORLAR

METEORLAR (yun. meteora — atmosfera va osmon hodisasi) — sayyoralararo fazodan Yer atmosferasining yuqori qatlamlariga katta (11—75 km/s) tezlikda qattiq zarralar yoki jismlarining kelib tushishi natijasida roʻy beradigan chaqnash va b. hodisalar. Xalq tilida «uchar yulduzlar» deb ham ataladi. Meteorlar dastlab vizual (teleskop va b.) yoʻl bilan keyinroq esa fotografiya qamda radiolokatsiya yoʻli bilan kuzatilgan. … Читать далее

KOʻTARILISH VA PASAYISH

KOʻTARILISH VA PASAYISH (a s t ronomiyada) — Oy va Quyoshning tortish kuchi taʼsirida Yerdagi dengiz sathining va atmosfera bosimining davriy oʻzgarishi hamda Yer qobigʻi (litosfera) ning deformatsiyalanishi. Suv sathi 6 soat 13 min. davomida koʻtari-ladi va shuncha vaqt davomida pasayadi. Bu hodisa har 12 soat 25 min. da takrorlanib turadi. Koʻtarilishni hosil qiluvchi kuch … Читать далее

KISLOROD

KISLOROD (lot. Oxygenium, yun. oxys — nordon va gennao — tugʻmoq) , O — Mendeleyev davriy sistemasining VI guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 8, at. m. 15,9994. Ilk bor shved kimyogari Kislorod Sheyele (1771) selitra (KNO3, NaNO3)HH, marganes qoʻsh oksid (MpO2)ni va ingliz kimyogari J. Pristli (1774) simob oksid (HgO)HH, surik (R^O^ni qizdirish natijasida … Читать далее

METEOROLOGIK STANSIYA

METEOROLOGIK STANSIYA — obhavo va iqlimnn oʻrganish, atmosferani ilmiy tadqiq qilish maqsadida uzluksiz meteorologik kuzatishlar olib boradigan muassasa; maʼlum talablarga javob beradigan maydonchaga oʻrnatiladi. Meteorologik stansiyaning maxsus meteorologik maydonida turli meteorologik asboblar va kurilmalar, shuningdek, xodimlar ishlaydigan joylari va b. boʻladi. Meteorologik stansiya yeda atmosfera t-rasi, bosim va havo namligi, shamol, yogʻinlar, bulutlar va b. … Читать далее