MIKROELEMENTLAR

MIKROELEMENTLAR — organizm, oʻgʻit, rudalarda kam mikdorda (odatda, Eng muhim mikroelementlarning asosiy fiziologik va gigiyenik xususnyatlariga taʼsir etadi, immunitet reaksiyalari, qon hosil qilish va toʻqimaning nafas olishida qatnashadi, hayvonlarda yetishmasa ozadi, boʻyi oʻsmaydi, skeleti rivojlanmaydi. Boʻy oʻsishi va organizm rivojlanishiga yordam beradi, qon hosil qilish, immun reaksiyalar va toʻqimaning nafas olishida qatnashadi. Fermentlar tarkibiga kiradi, … Читать далее

OLMOS

OLMOS — tugʻma elementlar guruhiga mansub mineral, sof uglerodning kristall holidagi turi. Olmos tabiatda maʼlum barcha materiallardan qattiqligi bilan ajralib turadi va shuning uchun sanoatning koʻp muhim tarmoqlarida qoʻllanadi. Olmos insoniyatga mil. av. dan maʼlum boʻlib, dastlab Hindistonda (mil. av. 8—7-a. lar) topilgan. Koʻp asrlar mobaynida Olmos faqat Osiyo regionidan chiqarilgan. Keyinchalik Braziliyada (18-a.), Rossiyada … Читать далее

FOSFORORGANIK BIRIKMALAR

FOSFORORGANIK BIRIKMALAR — tarkibidagi fosfor atomi uglerod atomiga bevosita yoki geteroatom — kislorod, azot, oltingugurt orqali birikkan organik birikmalar sinfi. Keyingi tipdagi Fosfororganik birikmalar fosfat, pirofosfat, trifosfat kislota efirlari xrlida tabiatda keng tarqalgan (fosfat kislotalar); bularga nuklein kislotalar, koʻpgina muhim kofermentlar, adenozintrifosfat kislota va baʼzi vitaminlar kiradi. Fosfororganik birikmalar turli belgilariga qarab tasniflanadi. Molekuladagi uglerod … Читать далее

ETANOLAMINLAR

ETANOLAMINLAR — rangsiz, aminlarga xos hidli, qovushoq gigroskopik suyuqliklar. Monoetanolamin (2aminoetanol, etanolamin, kolamin), dietanolamin (iminodietanol) va trietanolamin (nitriltrietanol) farkdanadi. Etanolaminlar suv bilan cheksiz miqdorda aralashadi. Etanol, benzol, xloroformda yaxshi eriydi, geptanda oz eriydi. Aminlar va spirtlarning xossalarini namoyon qiladi. Monoetanolamin (NOSN2SN2TMN2) ning mol. m. 61,08, suyuqlanish t-rasi 10,6°, qaynash t-rasi 171°, zichligi 1016 kg/m3. Dietanolamin … Читать далее

TRAVMATOLOGIYA

TRAVMATOLOGIYA (yun. travmatos — yara, jarohat, shikastlanganlik va… logiya) — aʼzo va toʻqimalarning mexanik shikastlanishi, ularning oldini olish va davolash yoʻllarini oʻrganadigan fan. T. xirurgiyaning turli sohalari (neyroxirurgiya, koʻkrak xirurgiyasi) hamda organizm tayanch va harakat aʼzolari (suyak, boʻgʻim, muskul, paylar) va teri shikastlari va b. masalalarni uz ichiga oladi. Travmatologiya ortopediya bilan birga mustaqil fan … Читать далее

TANTAL

TANTAL (yunon mifologiyasidagi Tantal nomidan) . Ta — Mendeleyev davriy sistemasining V guruxiga mansub kimyoviy element. Tartib rakami 73, at. m. 180,9479. 2 ta tabiiy izotopi bor: birinchisi radioaktiv 180Ta (0,012%), ikkinchisi barqaror — |8|Ta(99,99%). T. ni 1802-y. da shved kimyogari A. Ekeberg kashf qilgan. Metall hoddagi Tantalni ilk bor nemis kimyogari V. Bolton 1903-y. … Читать далее

QALAY

QALAY — Mendeleyev davriy sistemasining IV guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 50, at. m. 118,710. Tabiiy Qalay 10 ta izotopdan iborat: P25p (0,96%), p45p (0,66%), p55p (0,35%), P(,8p (14,30%), «78p (7,61%), ||85p (24,03%), ««5p (8,58%), |j5p (32,85%), sh5p (4,72%), |245p (5,94%). Oxirgi izotop kuchsiz radioaktiv (Rnurlanuvchi, T,/2>1016—1017 yil). Qalay qadimdan maʼlum; uning mis bilan … Читать далее