SEL OMBORI

SEL OMBORI, selxona, sel saqlagich — sel oqimlarini tartibga solish va hududni sel vayrongarchiligidan muhofaza qilish uchun moʻljallangan gidrotexnika inshooti; seddan himoya vositalarining asosiy turi. Sel ombori aksariyat soy oʻzanlarini toʻgʻon bilan toʻsib barpo qilinadi. Toʻgʻonlar tuproq, qumloqi va shagʻalli toshtuproqlar, temirbeton konstruksiyalar va b. dan quriladi. Kichik So. sigʻimi ming va oʻn ming m3, … Читать далее

KATTA FARGʻONA KANALI

KATTA FARGʻONA KANALI, U s m o n Yusupov nomidagi Katta Fargʻona kanali — Fargʻona vodiysida qurilgan eng yirik gidrotexnika inshootlaridan biri. Oʻzbekiston (283 km), Tojikiston (62 km) va Qirgʻiziston (13 km) hududidan oʻtadi. Vodiyni shim.-sharqdan jan.gʻarbga kesib oʻtgan. Asosiy oʻzani uz. 350 km. Vegetatsiya davrida Norin (420 m3/s), Qoradaryo (100 m3/s), Soʻx (12 m3/s) … Читать далее

KIMIRAKQUM

KIMIRAKQUM — Zarafshon daryosi quyi oqimining jan.-gʻarbidagi qumli choʻl. Buxoro viloyatining Qorakoʻl va Jondor tumanlari hududida. K. Amudaryoning oʻng sohilidan boshlanib, shim. da qurib qolgan Mohondaryo oʻzanigacha davom etadi. Sharkda Buxoro va Qorakoʻl vohalariga tutashadi. Zarafshon daryosining qad. deltasida joylashgan. Relyefi murakkab. Balandligi jan.-gʻarbda 100—105 m, shim. da 203 — 226 m. Eol qumlarining barxanli … Читать далее

PESHKU TUMANI

PESHKU TUMANI — Buxoro viloyatidagi tuman. 1950-y. 15 apr. da tashkil etilgan. 1959-y. 19 apr. da Vobkent tumani tarkibiga kiritilgan, 1978-y. 5 apr. da qaytadan tuzilgan. 1988-y. 5 sent. da Romitan tumani bilan birlashtirilgan, 1989-y. 17-maydan yana alohida tuman maqomiga ega boʻldi. Mahalliy toponimistlarning fikricha, tuman nomi («peshku») «Peshi kuy — «Katta yoʻl ustidagi joy» … Читать далее

ERKINDARYO

ERKINDARYO — Qoraqalpogʻistondagi daryo. Uz. 105 km. Dovudkoʻl suv omboridan 1 km gʻarbroqda, Amudaryodan boshlanadi va 30 km davomida oʻzanidan suv oqadi. Undan keyingi 4 km masofada quruq oʻzan shaklida. Sugʻoriladigan dalalardan yuza va yer osti yoʻli bilan tashlama suvlarining kelib tushishi tufayli daryoning 34—42 km qismida daryoda yana suv oqadi. Suvining sugʻorishga sarflanishi, bugʻlanishi … Читать далее

XOʻJAKENT GES

XOʻJAKENT GES — Chirchiq daryosining yuqori qismida, Chorvoq GES dan quyirokda. Toshkent viloyati Boʻstonliq tumani Qoronkoʻl qishlogʻi yaqinida joylashgan. Oʻrta Chirchiq GESlar kaskadi tarkibiga kiradi. Styada umumiy kuvvati 165 MVt boʻlgan 3 gidroagregat oʻrnatilgan. GES qurilishi 1971-y. da boshlangan. 1gidroagregati 1976-y. 10 dek. da foydalanishga topshirilgan, keyingi 2 agregati 1977-y. da ishga tushirilgan. GES gidrouzeli … Читать далее

ULUGʻNOR KANALI

ULUGʻNOR KANALI — Andijon viloyatidagi Ulugʻnor — Baliqchi — Mazgil kanallar tarkibiga kiruvchi yirik sugʻorish inshooti. Katta Fargʻona kanalining Kuyganyor suv olish toʻgʻonidan 3,3 km quyidan suv oladi. Uz. 44,7 km, bosh qismidagi suv sarfi 35 m3/ sek. Oltinkoʻl qishlogʻi yaqinida Asaka tashlama kanali bilan kesishadi. Kanalning 11 km uzunlikdagi yuqori qismidan suv Asaka tashlamasiga … Читать далее

ULUGʻSHOʻRKOʻL

ULUGʻSHOʻRKOʻL, Ullishoʻrkoʻl, Shoʻrkoʻl — Xorazm viloyati jan. dagi koʻl. Xiva sh. dan 14 km janubisharkda va Chigʻirchi qishlogʻidan 6 km janubda joylashgan. Koʻlningjan. qismi Turkmaniston hududiga kirib borgan. 86 m balandlikda, havzasi mayd. 14,8 km2. Koʻl shim. dan janubga choʻzilgan (uz. 16 km). Shim. qismida eni 4 km gacha. Ozyorniy kollektor suvlari va shim. qismidagi … Читать далее

DEVONKOʻL KOLLEKTORI

DEVONKOʻL KOLLEKTORI — Xorazm viloyatidagi yirik kollektor. Uning 1-navbati 1953-y. da (uz. 38,6 km, suv sarfi 5,3 m3/s), 2-navbati 1957-y. da (uz. 39,7 km, suv sarfi 7,0 m3/s) qurilgan. 1967— 74 y. larda rekonstruksiya qilinganidan keyin uz. 39,7 km, suv sarfi 13,2—23,0 m3/s ni tashkil etdi. Kollektor Xorazm viloyati Gurlan tumanida dehqonchilik qilinadigan yerlarning meliorativ … Читать далее

QALQOVUCH

QALQOVUCH (texnikada) — suyuqlikka (mas, suvga) botirilgan holatda koʻtarilish kuchi va suzuvchanlik xossasiga ega boʻlgan (suyuqlik sirtiga qalqib chiqadigan — nomi shundan) qurilma. Koʻtarmatayanch (gidrosamolyotlar, qalqma koʻpriklar, tashlama toʻrlar, qarmoqlarning qalqma poʻkaklari); gidrometrik (oqim tezligini yoki toʻlqinlar sathini oʻlchash uchun moʻljallangan; mas, mareograflar) hamda suyuqlik yoʻlini ochish va berkitish uchun moʻljallangan (karbyuratorning Qalqovuch li kamerasi, … Читать далее